Kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer

İçeri gir · İçeride kal · Yetkiliyi dinle.

Acil çağrı 112. Bu sayfa resmî uyarı değildir.

O anda ne yapılır

1. İÇERİ GİR — En yakın sağlam binaya gir. Çoğu senaryoda dışarıda kaçmaya çalışmak, içeride kalmaktan daha tehlikelidir: bina ile aranızdaki duvar seni maruziyetten korur.
2. İÇERİDE KAL — Kapı ve pencereleri kapat, havalandırma, klima ve aspiratörü durdur. Mümkünse penceresiz bir iç odaya geç. Kimyasal madde genelde havadan ağırdır: üst kata çık, bodruma inme.
3. YETKİLİYİ DİNLE — Radyo, AFAD ve valilik duyurularını takip et. Ne olduğunu ve ne kadar süreceğini yalnız resmî kaynak söyler; sosyal medyadaki doğrulanmamış bilgiye göre hareket etme.
4. Maruz kaldıysan soyun ve yıkan — Dış giysilerini keserek çıkar (baştan sıyırma), poşetleyip uzağa koy ve bol suyla, ovmadan yıkan. Giysiyi çıkarmak maruziyetin büyük kısmını ortadan kaldırır.
5. İyot hapını kendi başına alma — Kararlı iyot yalnız radyolojik/nükleer olayda ve YALNIZCA yetkili talimatıyla alınır. Gereksiz kullanımın kendi riskleri vardır ve diğer maddelere karşı hiçbir koruma sağlamaz.

Neredeysen ona göre

Araçtaysan:

Camları kapat, havalandırmayı iç devreye al, bölgeden rüzgâr yönüne dik çıkmaya çalış. Çıkamıyorsan en yakın binaya gir.

Kimyasal koku/duman görüyorsan:

Rüzgâr üstüne ve yüksek yere doğru uzaklaş; çukur, bodrum ve alt geçitte gaz birikir.

Endüstriyel tesis yakınındaysan:

Tesisin siren ve anons sistemini önceden öğren; tahliye mi sığınma mı istendiğini o anons söyler.

Öncesinde

• Oturduğun yere yakın sanayi bölgesi, kimyasal tesis veya nükleer santral olup olmadığını bil.
• Evde pilli radyo bulundur — KBRN olayında internet ve baz istasyonu ilk kesilen şeydir.
• Penceresiz veya en az pencereli bir iç odayı 'sığınma odası' olarak belirle; koli bandı ve plastik örtü bulundur.
• AFAD ve valiliğinin resmî duyuru kanallarını önceden takibe al.

Sonrasında

• Resmî 'çıkabilirsiniz' bilgisi gelmeden dışarı çıkma.
• Maruz kaldığını düşünüyorsan belirti olmasa da sağlık kuruluşuna başvur ve neye maruz kaldığını söyle.
• Kontamine olabilecek gıda, su ve yem için yetkili talimatını bekle; şüpheli ürünü tüketme.

Neden olur

Bu olaylar çoğunlukla bir kazadan doğar: sanayi tesisinde sızıntı, tehlikeli madde taşıyan bir aracın devrilmesi, depo yangınının zehirli duman üretmesi ya da bir radyoaktif kaynağın kontrol dışına çıkması. Kasıtlı salım da mümkündür ama nadirdir. Sebep ne olursa olsun tehlikenin nereye gideceğini belirleyen şey meteorolojidir: rüzgârın yönü ve hızı bulutu taşır, yağış onu yere indirir, hava sıcaklığındaki fark ise ne kadar yükselip seyreleceğini belirler. Bu yüzden aynı olay rüzgârın bir tarafında ciddi risk üretirken öbür tarafında hiç risk üretmeyebilir; tahliye ve içeride kalma kararları da her zaman rüzgâra göre verilir.

Nasıl anlaşılır

Birincil kaynak resmî uyarıdır: siren, AFAD bildirimi, valilik duyurusu ve yayın kuruluşlarından geçilen anons. Kendi gözlemin ikincildir ama önemlidir — alışılmadık renkte ya da kokuda bir bulut, devrilmiş bir tehlikeli madde tankeri, aynı yerde çok sayıda insanın aynı anda öksürmeye, gözleri yaşarmaya, bulanık görmeye veya bayılmaya başlaması, kuş ve böceklerin toplu ölümü. Kokuya güvenmemek gerekir: bazı maddelerin kokusu hiç yoktur, bazılarının kokusu da maruziyet sürdükçe hissedilmez olur. Kokuyu tehlikenin ölçüsü saymak yerine, ortamda açıklanamayan bir belirti kümesi varsa rüzgârı arkana alıp uzaklaşmak ve en yakın binaya girmek doğru karardır.

Yaygın yanlışlar

• Yanlış: Böyle bir olayda hemen şehirden kaçmak gerekir.

  Doğru: Çoğu senaryoda doğru hareket içeri girip kalmaktır.

  Yola çıkmak seni korumasız hâlde, trafikte ve muhtemelen bulutun içinde bırakır. Bina duvarı ciddi bir kalkandır ve maruziyetin en yoğun olduğu ilk saatler içeride geçirilir. Tahliye gerekiyorsa yetkili söyler ve güzergâhı verir.

Kaynaklar

• AFAD — KBRN — Kimyasal Biyolojik Radyolojik Nükleer
• WHO — Dünya Sağlık Örgütü
• FEMA — ready.gov — afete hazırlık

Görselli sürüme geç →