Fırtına ve hortum
İçeri gir, pencereden uzaklaş, en alt ve iç mekâna geç.
Acil çağrı 112. Bu sayfa resmî uyarı değildir.
O anda ne yapılır
- Hemen sağlam bir binaya gir — Prefabrik, konteyner, çadır ve sundurma fırtınada güvenli değildir.
- Pencereden uzaklaş — En alt kata, penceresiz bir iç mekâna (koridor, banyo) geç. Yaralanmaların çoğu kırılan camdan olur.
- Baş ve boynunu koru — Çök, kollarınla başını ört, mümkünse sağlam bir masanın altına gir.
- Dışarıda kaldıysan çukura yat — Araçta ve açık alanda hortuma yakalanırsan alçak bir çukura yüzükoyun yat, başını kolla. Üst geçit altına sığınma — rüzgâr orada hızlanır.
Neredeysen ona göre
- Denizdeysen:
- Uyarıyı gördüğün anda kıyıya dön; hortum ve ani fırtına küçük tekneyi dakikalar içinde alabora eder.
- Balkonda/teras katındaysan:
- Saksı, tente, şemsiye ve mobilyayı fırtına gelmeden içeri al; uçan eşya yaralar ve cam kırar.
Öncesinde
- MGM'nin sarı/turuncu/kırmızı uyarı seviyelerini takip et.
- Çatı, baca, uydu anteni ve tenteyi düzenli kontrol ettir.
- Fırtına öncesi ağaç altına, direk altına ve reklam panosu yanına park etme.
Sonrasında
- Kopmuş elektrik kablosuna yaklaşma, altından geçme.
- Hasarlı çatı ve baca altında yürüme; parça saatler sonra da düşer.
Neden olur
Şiddetli hava, sıcak ve nemli hava ile üstündeki soğuk hava arasındaki farkın büyümesiyle başlar. Isınan nemli hava yükselir, yükseldikçe içindeki su buharı yoğuşur ve bu sırada açığa çıkan ısı yükselişi daha da hızlandırır; ortaya dikey olarak hızla büyüyen bir fırtına bulutu çıkar. Yükseklikle rüzgârın yönü ve hızı da değişiyorsa yükselen hava kütlesi dönmeye başlar, dönme yere kadar uzandığında hortum oluşur. Fırtınanın en yaygın hasar biçimi ise hortum değildir: buluttan yere çarpıp yanlara dağılan soğuk hava inişi dar bir alanda hortuma yakın hasar üretir ve çok daha sık görülür. Türkiye'de hortumlar en çok Ege ve Akdeniz kıyılarında, özellikle sonbaharda deniz üstünde oluşup karaya geçer.
Nasıl anlaşılır
MGM'nin sarı, turuncu ve kırmızı uyarıları bu olaylar için saatler öncesinden ve bölge bazlı yayınlanır; takip edilmesi gereken ilk kanal budur. Bulut tarafında birkaç işaret vardır: gökyüzünün koyulaşıp yeşile çalması, alçalan ve döndüğü fark edilen bir bulut tabanı, rüzgârın aniden kesilip ortalığın sessizleşmesi ve ardından yükselen, tren sesini andıran sürekli bir uğultu. Yerden kalkan toz ve yaprak dönmeye başladıysa dönme zaten yere ulaşmıştır ve sığınmak için saniyeler kalmıştır. Yıldırımda ölçü basittir: gök gürültüsünü duyabiliyorsan yıldırımın ulaşabileceği mesafedesin. Ses duyulduğu anda kapalı bir alana girilir ve son gürültünün üzerinden yaklaşık yarım saat geçmeden dışarı çıkılmaz.
Kaynaklar
- MGM — Meteoroloji Genel Müdürlüğü
- AFAD — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı