Afet kılavuzu

Deprem

Çök · Kapan · Tutun. Koşma, dışarı çıkmaya çalışma.

O anda

1. ÇÖK — Hemen diz üstü çök. Sallanırken ayakta durmaya çalışan kişi düşer; çökmek seni hem düşmekten korur hem hareket edebilir bırakır.
2. KAPAN — Baş ve boynunu kollarınla kapat, sağlam bir masanın altına gir. Masa yoksa iç duvar dibine çök, pencere ve devrilebilecek eşyalardan (dolap, kitaplık, televizyon) uzaklaş.
3. TUTUN — Masanın ayağından tut. Masa kayarsa bırakma — onunla birlikte hareket et. Sarsıntı bitene kadar bekle.
4. Sarsıntı bitince çık — Ayakkabını giy (her yer cam olur), gaz ve elektriği kapat, asansörü kullanmadan merdivenden in. Binadan uzaklaşıp açık alana, toplanma alanına git.

Neredeysen

• Yataktaysan: Yatakta kal, yüzüstü dön ve yastıkla başını-boynunu ört. Karanlıkta yatağın yanı cam ve moloz dolu olur.
• Araç kullanıyorsan: Sağa çek, dur. Köprü, üst geçit, viyadük ve elektrik direklerinin altında durma. Sarsıntı bitene kadar araçta kal.
• Tekerlekli sandalyedeysen: Frenle, öne eğil, baş ve boynunu kollarınla ört. Mümkünse başını korumak için yanına bir yastık/çanta al.
• Açık alandaysan: Bina, duvar, direk ve ağaçlardan uzaklaş, olduğun yerde çök. Cephe kaplaması ve cam en çok bina dibine düşer.
• Kalabalık kapalı alandaysan: Çıkışa koşma — izdiham yaralar. Koltuk sıraları arasına çök, başını koru, kalabalık dağılınca çık.
• Sahildeysen: Sarsıntı bitince yüksek yere çık. Kıyıda güçlü deprem sonrası suyun çekilmesi tsunami işaretidir; resmî uyarı beklemeden uzaklaş.

Nasıl anlaşılır

Dürüst cevap: anlaşılmaz. Bir depremin yerini, zamanını ve büyüklüğünü önceden bildiren doğrulanmış bir yöntem yoktur; USGS bunu açıkça belirtir ve dolaşan “deprem tahmini” paylaşımlarının hiçbiri bilimsel dayanak taşımaz. Önceden bilinebilecek olan başkadır: hangi fay kuşağında yaşadığın, oturduğun binanın taşıyıcı sistemi ve zeminin cinsi. Sarsıntı başladıktan sonra ise yalnızca saniyeler vardır — hızlı giden P dalgası bazen derin bir uğultu ya da eşyada kısa bir titreşim olarak asıl sarsıntıdan birkaç saniye önce hissedilir; erken uyarı sistemleri de tam olarak bu farkı kullanır. Kıyıdaysan güçlü bir sarsıntının ardından denizin çekilmesi tsunami işaretidir ve resmî uyarı beklemeden yüksek yere çıkmayı gerektirir.

Doğru bilinen yanlışlar

• Yanlış: Hayat üçgeni: sağlam eşyaların yanına çömel, masanın altına girme. Doğru: Çök–Kapan–Tutun. Sağlam bir masanın altına gir ve tutun.
• Yanlış: Kapı eşiği binanın en sağlam yeridir, oraya geç. Doğru: Modern binada kapı eşiği ayrıcalıklı değildir. Masanın altına gir.
• Yanlış: Sarsıntı başlar başlamaz binadan dışarı koş. Doğru: Sarsıntı sürerken bulunduğun yerde çök, kapan, tutun.

Kaynak: AFAD · USGS · FEMA · Kandilli

Bina yangını

Eğil, sürün, çık. Asansör yok, eşya için geri dönme yok.

O anda

1. Herkesi uyar, çık — Bağırarak uyar ve hemen çıkmaya başla. Yangını söndürmeye çalışmak ancak alev küçükse, arkanda açık bir çıkış varsa ve tek başınaysan denenir — tereddüt ediyorsan çıkmak doğru karardır.
2. Eğil ve sürün — Duman yukarı toplanır; temiz hava yere yakındır. Yangında ölümlerin büyük kısmı alevden değil duman solumaktan olur. Ağzını nemli bir bezle kapat.
3. Kapıyı elinin ÜSTÜYLE yokla — Kapı kolu ve kapı sıcaksa açma — arkasında yangın var. Elinin üstünü kullan: avuç içi yanarsa tutunamazsın. Sıcaksa başka çıkış ara.
4. Arkandaki kapıları kapat — Kapalı bir kapı dumanı ve alevi dakikalarca tutar. Çıkarken kapatmak arkadan gelenlere zaman kazandırır.
5. Asla asansör kullanma — Asansör yangında elektrik kesilince kabinde kalmak demektir ve boşluğu bacaya dönüşüp dumanı taşır. Merdiveni kullan.
6. Mahsur kaldıysan görünür ol — Kapı altını ıslak bez veya kıyafetle tıka, pencereye git, açık renk bir bezle işaret ver ve 112'yi arayıp tam olarak hangi katta ve hangi odada olduğunu söyle. Atlama.

Neredeysen

• Üstün tutuştuysa: Koşma. Dur – Yat – Yuvarlan. Koşmak alevi büyütür.
• Yağ yangınıysa (tava): Su DÖKME — yağ patlar. Ocağı kapat, kapağı veya ıslak bir beze sararak üstünü kapat, oksijeni kes.
• Elektrik kaynaklıysa: Su kullanma. Mümkünse sigortayı indir, kuru kimyevi tozlu (KKT) tüp kullan.
• Tüp kaçırıyorsa: Hiçbir düğmeye dokunma, çakmak yakma, zili çalma. Pencereleri aç, tüpün vanasını kapatabiliyorsan kapat, herkesi çıkar.

Nasıl anlaşılır

Uyuyan bir insanın koku duyusu çalışmaz; gecenin tek gerçek uyarısı duman dedektörüdür. Yangın çıkmadan önce de işaret verir: sık atan sigorta, ısınan ya da rengi değişen priz ve anahtar, yanık plastik kokusu, prizden gelen cızırtı, sürekli ısınan bir uzatma kablosu. Bunların hiçbiri kendiliğinden geçmez, hepsi kontrol ettirilir. Karbonmonoksit ayrı bir tehlikedir çünkü rengi ve kokusu yoktur: evde baş ağrısı, bulantı, sersemlik ve halsizlik varsa ve bu şikâyetler evden çıkınca geçiyorsa bu bir yakıt cihazı arızasının işaretidir; kombi, şofben ve soba derhal kontrol ettirilmelidir.

Doğru bilinen yanlışlar

• Yanlış: Yangında hızlıca asansöre binip inmek en hızlı kaçış. Doğru: Asansör yangında kullanılmaz.
• Yanlış: Alev büyürse pencereden atlarım. Doğru: Atlamak değil, görünür olmak ve kapıyı tıkamak hayatta tutar.

Kaynak: AFAD · FEMA

Orman yangını

Erken çık. Geç kalan tahliye, tahliye değil kaçıştır.

O anda

1. Tahliye çağrısını bekleme, erken çık — Orman yangınında en ölümcül hata geç çıkmaktır. Duman ve alev yaklaşırken yola çıkmak, kapalı yol ve görüş sıfır demektir. Şüphedeysen erken çık.
2. Rüzgârın yönünü öğren, yan tarafa kaç — Yangın rüzgâr yönünde ve yokuş yukarı hızlanır. Alevin önünden kaçma; rüzgâra dik yönde, mümkünse yokuş aşağı ve yanmış alana veya açıklığa doğru uzaklaş.
3. Ağzını ve burnunu ört — Nemli bez veya maske kullan. Duman ve ince partikül (PM2.5) alevden önce gelir ve nefes yollarını daraltır.
4. Araçtaysan camları kapat, klimayı içe al — Havalandırmayı iç devreye getir ki duman kabine dolmasın. Farları yak. Alev yolu keserse alçak, bitkisiz bir alanda dur; araçtan çıkma, yere yat.
5. 112'yi ara — Yerini olabildiğince tarif et: yol, köy, mevki adı ve mümkünse konum. Dumanın hangi yöne gittiğini de söyle — ekip yaklaşma yönünü ona göre seçer.

Neredeysen

• Evde kalmak zorundaysan: Tüm pencere ve kapıları kapat, panjur ve perdeleri kapat, havalandırmayı durdur, tüpü evden uzaklaştır, bahçe hortumunu bağlı bırak ve içeride ıslak bez bulundur.
• Hayvanların varsa: Erken tahliyede yanına al veya serbest bırak; bağlı hayvan kaçamaz. Tahliyeyi hayvan için geciktirme.
• Yayan kaldıysan: Yanmış (siyah) alan en güvenli yerdir — orada yakıt bitmiştir. Dere yatağı ve boğaz gibi dar-dik yerler baca gibi çeker, girme.

Nasıl anlaşılır

İlk işaret çoğu zaman kokudur; duman rüzgârla kilometrelerce önden gelir ve gece uzaktaki bir yangının tek habercisi olabilir. Duman sütununun rengi ve yönü de bilgi taşır: koyulaşıp kalınlaşan bir sütun büyüyen cepheyi, yön değiştirmesi rüzgârın dönmesini gösterir; rüzgâr döndüğünde güvenli sandığın yön birkaç dakikada tehlikeli hâle gelebilir. En kritik işaret kor yağmasıdır: üzerine küçük yanan parçalar düşmeye başladıysa yangın artık uzakta değildir ve tahliye için beklenecek vakit kalmamıştır. Resmî tarafta MGM'nin sıcaklık, nem ve rüzgâr uyarıları ile OGM ve valilik duyuruları izlenir; yüksek riskli günlerde açıklanan ormana giriş yasakları da bu ölçümlere dayanır.

Doğru bilinen yanlışlar

• Yanlış: Vatandaş da müdahale etmeli, herkes söndürmeye gitmeli. Doğru: Söndürme profesyonelin işidir; sen erken ve düzenli tahliye et.
• Yanlış: Alevi görene kadar vakit var. Doğru: Alev görünmeden çık.

Kaynak: OGM · AFAD · MGM

Sel ve taşkın

Suya girme. Yaya 15 cm, araç 30 cm akan suda sürüklenir.

O anda

1. Yüksek yere çık — Bodrum ve zemin katı hemen terk et, üst kata veya yüksek zemine çık. Su yükselirken bodrumdan çıkmak birkaç dakika içinde imkânsızlaşır.
2. Akan suya ASLA girme — Bir yetişkini yerden kesmek için yaklaşık 15 cm akan su yeterlidir; yaklaşık 30 cm su bir otomobili sürükler. Suyun altındaki yolun çökmüş, rögar kapağının açılmış olabileceğini göremezsin.
3. Araçla geçmeye çalışma, aracı bırak — Su yolu kapattıysa geri dön. Araç sürüklenmeye başladıysa vakit kaybetmeden camdan çık ve yüksek yere ulaş; araçta kalma.
4. Elektrikten uzak dur — Su, direk, pano ve düşmüş kabloyla temas ediyorsa bölgeye girme. Evde su yükseliyorsa güvenle ulaşabiliyorsan sigortayı indir; suya girerek panoya uzanma.
5. Uyarıyı takip et, aşağı inme — AFAD ve valilik duyurularını dinle. Su çekilse bile ikinci dalga gelebilir; resmî 'geçti' bilgisini bekle.

Neredeysen

• Bodrumda oturuyorsan: Yağış uyarısında önceden yukarı çık. Bodrum kat sel ölümlerinde en sık görülen yerdir.
• Dere yatağına yakınsan: Ani taşkın dere yatağını dakikalar içinde doldurur; yağmur senin bulunduğun yerde değil, yukarı havzada yağıyor olabilir.
• Kamptaysan: Dere kenarına ve kuru görünen yatağa çadır kurma; gece gelen ani taşkın en ölümcül olanıdır.

Nasıl anlaşılır

Resmî uyarı en güvenilir kanaldır: MGM'nin turuncu ve kırmızı uyarıları ile AFAD ve valilik duyuruları yağış başlamadan önce yayınlanır ve telefonda bildirim olarak takip edilebilir. Sahada ise suyun kendisi haber verir. Berrak akan bir derenin bulanıklaşması, seviyesinin gözle görülür biçimde yükselmesi, dal ve çöp taşımaya başlaması yukarıda yağış olduğunu gösterir. Kuru bir yatakta duyulan uğultu ise suyun yaklaştığı anlamına gelir ve o yataktan hemen çıkmayı gerektirir. Gece gelen ani taşkın en ölümcül olanıdır çünkü bu işaretlerin hiçbiri görülmez; bu yüzden akşam verilen kuvvetli yağış uyarısı, bodrumdan ve dere kenarından önceden çıkmak için tek başına yeterli sebeptir.

Doğru bilinen yanlışlar

• Yanlış: Arabam yüksek, bu sudan geçerim. Doğru: Geçme. Dön, başka yol bul.
• Yanlış: Su berrak görünüyorsa sığdır. Doğru: Derinlik gözle ölçülmez; akıntı görünenden güçlüdür.

Kaynak: AFAD · DSİ · MGM · FEMA

Kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer

İçeri gir · İçeride kal · Yetkiliyi dinle.

O anda

1. İÇERİ GİR — En yakın sağlam binaya gir. Çoğu senaryoda dışarıda kaçmaya çalışmak, içeride kalmaktan daha tehlikelidir: bina ile aranızdaki duvar seni maruziyetten korur.
2. İÇERİDE KAL — Kapı ve pencereleri kapat, havalandırma, klima ve aspiratörü durdur. Mümkünse penceresiz bir iç odaya geç. Kimyasal madde genelde havadan ağırdır: üst kata çık, bodruma inme.
3. YETKİLİYİ DİNLE — Radyo, AFAD ve valilik duyurularını takip et. Ne olduğunu ve ne kadar süreceğini yalnız resmî kaynak söyler; sosyal medyadaki doğrulanmamış bilgiye göre hareket etme.
4. Maruz kaldıysan soyun ve yıkan — Dış giysilerini keserek çıkar (baştan sıyırma), poşetleyip uzağa koy ve bol suyla, ovmadan yıkan. Giysiyi çıkarmak maruziyetin büyük kısmını ortadan kaldırır.
5. İyot hapını kendi başına alma — Kararlı iyot yalnız radyolojik/nükleer olayda ve YALNIZCA yetkili talimatıyla alınır. Gereksiz kullanımın kendi riskleri vardır ve diğer maddelere karşı hiçbir koruma sağlamaz.

Neredeysen

• Araçtaysan: Camları kapat, havalandırmayı iç devreye al, bölgeden rüzgâr yönüne dik çıkmaya çalış. Çıkamıyorsan en yakın binaya gir.
• Kimyasal koku/duman görüyorsan: Rüzgâr üstüne ve yüksek yere doğru uzaklaş; çukur, bodrum ve alt geçitte gaz birikir.
• Endüstriyel tesis yakınındaysan: Tesisin siren ve anons sistemini önceden öğren; tahliye mi sığınma mı istendiğini o anons söyler.

Nasıl anlaşılır

Birincil kaynak resmî uyarıdır: siren, AFAD bildirimi, valilik duyurusu ve yayın kuruluşlarından geçilen anons. Kendi gözlemin ikincildir ama önemlidir — alışılmadık renkte ya da kokuda bir bulut, devrilmiş bir tehlikeli madde tankeri, aynı yerde çok sayıda insanın aynı anda öksürmeye, gözleri yaşarmaya, bulanık görmeye veya bayılmaya başlaması, kuş ve böceklerin toplu ölümü. Kokuya güvenmemek gerekir: bazı maddelerin kokusu hiç yoktur, bazılarının kokusu da maruziyet sürdükçe hissedilmez olur. Kokuyu tehlikenin ölçüsü saymak yerine, ortamda açıklanamayan bir belirti kümesi varsa rüzgârı arkana alıp uzaklaşmak ve en yakın binaya girmek doğru karardır.

Doğru bilinen yanlışlar

• Yanlış: Böyle bir olayda hemen şehirden kaçmak gerekir. Doğru: Çoğu senaryoda doğru hareket içeri girip kalmaktır.

Kaynak: AFAD · WHO · FEMA

Heyelan

Yamacın yanına doğru kaç, aşağıya değil.

O anda

1. Sesi duyduğunda hemen hareket et — Uğultu, ağaç çatırtısı, taş sesi ve aniden bulanan/kesilen dere suyu heyelanın habercisidir. Bekleme.
2. Yamaca dik yönde kaç — Kütlenin akış hattından ÇIK. Aşağı doğru koşmak akışın önünde kalmak demektir; yana doğru birkaç on metre hayat kurtarır.
3. Çıkamıyorsan sıkış ve başını koru — Sağlam bir yapının içinde üst kata çık, iç duvar dibinde kıvrıl, baş ve boynunu koru.
4. Dere yatağından uzaklaş — Çamur ve moloz akışı dere yatağını izler ve şiddetli yağışta kilometrelerce ilerleyebilir.

Neredeysen

• Araçtaysan: Dik yamaç altında ve dolgu kenarında durma; yol üstünde taş ve çamur varsa geri dön, üstünden geçmeye çalışma.
• Geceyse: Riskli yamaç altındaki evde şiddetli yağış gecesinde kalma; heyelan ölümlerinin çoğu uykuda olur.

Nasıl anlaşılır

Heyelan, kendini en çok belli eden afettir; çoğu zaman günler, hatta haftalar öncesinden işaret verir ve bu işaretler okunduğunda can kaybı önlenebilir. Yapıda: duvarda, sıvada ve döşemede beliren yeni çatlaklar, daha önce rahat kapanan kapı ve pencerelerin sıkışmaya başlaması, kapı ile çerçevesi arasında açılan boşluk. Arazide: yolda ve bahçede açılan çatlaklar, istinat duvarının şişmesi ya da çatlaması, eğrilmeye başlayan direk, ağaç ve çit, daha önce olmayan yerlerden su sızması veya her zaman akan bir kaynağın aniden kesilmesi. Hareket yakınsa ses de gelir: ağaç çatırtısı, taş yuvarlanması ve giderek yükselen bir uğultu duyulduğunda beklenmez, yamacın hareket yönünden yana doğru uzaklaşılır.

Kaynak: AFAD · MGM · USGS

Çığ

Yana kaç, tutun, düşersen yüzünün önünde boşluk aç.

O anda

1. Yana doğru kaç — Çığın akış hattından çık; aşağı kaçmak kütleyle yarışmak demektir.
2. Sağlam bir şeye tutun — Kaya, kalın ağaç gövdesi — yüzeyde kalmak gömülmemek demektir.
3. Kapıldıysan yüzeyde kalmaya çalış — Yüzme hareketiyle üstte kalmaya çalış, ağzını kapat ki kar dolmasın.
4. Dururken yüzünün önünde boşluk aç — Kar durmadan hemen önce bir elini yüzünün önüne getirip hava boşluğu bırak, diğer elini yukarı uzat. Kar durunca beton gibi sertleşir; o andan sonra boşluk açamazsın.
5. Enerji harcama, dinle — Gömüldüysen sürekli bağırma; sesi ancak yakınından duyarlar. Kurtarma sesini duyduğunda bağır.

Neredeysen

• Grupla gidiyorsan: Riskli yamaçtan teker teker geçilir; hepsi birden geçerse tek çığ herkesi alır.
• Kar transceiver'ın varsa: Çıkarken açık olduğunu kontrol et; gömülen kişide kapalı cihaz işe yaramaz.

Nasıl anlaşılır

Risk önce havadan okunur: son iki gün içinde düşen yoğun kar, güçlü rüzgâr, ani ısınma ya da kar üstüne yağan yağmur. Rüzgârın karı taşıdığı arazide sırtlarda oluşan saçaklar ve ayak altında boğuk ses veren sertleşmiş yüzeyler bunun görünür işaretidir. Kar örtüsünün kendisi de uyarır: basıldığında duyulan boğuk bir çökme sesi ve yüzeyde yanlara doğru koşan çatlaklar, zayıf katmanın ayağının altında çöktüğünü söyler; bu, bulunduğun yeri hemen terk etmeni gerektiren en net işarettir. Aynı yöne bakan ve aynı yükseklikteki bir yamaçta son günlerde inmiş çığ izi görüyorsan koşullar değişmemiş demektir. Resmî tarafta AFAD ve valilik çığ uyarıları ile MGM'nin kar ve rüzgâr tahminleri izlenir.

Kaynak: AFAD · MGM · EAWS

Fırtına ve hortum

İçeri gir, pencereden uzaklaş, en alt ve iç mekâna geç.

O anda

1. Hemen sağlam bir binaya gir — Prefabrik, konteyner, çadır ve sundurma fırtınada güvenli değildir.
2. Pencereden uzaklaş — En alt kata, penceresiz bir iç mekâna (koridor, banyo) geç. Yaralanmaların çoğu kırılan camdan olur.
3. Baş ve boynunu koru — Çök, kollarınla başını ört, mümkünse sağlam bir masanın altına gir.
4. Dışarıda kaldıysan çukura yat — Araçta ve açık alanda hortuma yakalanırsan alçak bir çukura yüzükoyun yat, başını kolla. Üst geçit altına sığınma — rüzgâr orada hızlanır.

Neredeysen

• Denizdeysen: Uyarıyı gördüğün anda kıyıya dön; hortum ve ani fırtına küçük tekneyi dakikalar içinde alabora eder.
• Balkonda/teras katındaysan: Saksı, tente, şemsiye ve mobilyayı fırtına gelmeden içeri al; uçan eşya yaralar ve cam kırar.

Nasıl anlaşılır

MGM'nin sarı, turuncu ve kırmızı uyarıları bu olaylar için saatler öncesinden ve bölge bazlı yayınlanır; takip edilmesi gereken ilk kanal budur. Bulut tarafında birkaç işaret vardır: gökyüzünün koyulaşıp yeşile çalması, alçalan ve döndüğü fark edilen bir bulut tabanı, rüzgârın aniden kesilip ortalığın sessizleşmesi ve ardından yükselen, tren sesini andıran sürekli bir uğultu. Yerden kalkan toz ve yaprak dönmeye başladıysa dönme zaten yere ulaşmıştır ve sığınmak için saniyeler kalmıştır. Yıldırımda ölçü basittir: gök gürültüsünü duyabiliyorsan yıldırımın ulaşabileceği mesafedesin. Ses duyulduğu anda kapalı bir alana girilir ve son gürültünün üzerinden yaklaşık yarım saat geçmeden dışarı çıkılmaz.

Kaynak: MGM · AFAD

Aşırı sıcak

Gölgede kal, su iç, aracında kimseyi bırakma.

O anda

1. En sıcak saatlerde dışarı çıkma — Öğle ve ikindi arası ağır iş, spor ve uzun yürüyüş erteleyebiliyorsan ertelenir.
2. Susamayı beklemeden su iç — Susama hissi geciktiği için yeterli göstergesi değildir. Alkol ve çok şekerli içecek sıvı kaybını artırır.
3. Araçta kimseyi bırakma — Kapalı araç içi sıcaklığı gölgede bile hızla ölümcül seviyeye çıkar. Çocuk ve hayvan 'iki dakika' için bile bırakılmaz.
4. Sıcak çarpması belirtisini tanı — Yüksek ateşle birlikte deri kuru ve kızarıksa, kişi bilinç bulanıklığı, kusma veya bayılma yaşıyorsa bu ACİLDİR: 112'yi ara, kişiyi serin yere al, giysisini gevşet, ıslak bezle serinlet.

Neredeysen

• Yaşlı bir komşun varsa: Sıcak dalgasında günde bir kez kontrol et; ölümlerin çoğu yalnız yaşayan yaşlılarda ve evde olur.
• Dışarıda çalışıyorsan: Gölge molası ve düzenli su zorunludur; baş dönmesi ve kramp ilk uyarıdır, çalışmayı bırak.
• Kronik hastalık/ilaç kullanıyorsan: Bazı ilaçlar terlemeyi ve sıvı dengesini etkiler; sıcak dalgası öncesi hekimine sor.

Nasıl anlaşılır

MGM sıcak hava dalgası uyarılarını gün öncesinden yayınlar; izlenmesi gereken sayı en yüksek gündüz sıcaklığı kadar en düşük gece sıcaklığıdır, çünkü tehlikeyi belirleyen gecenin serinleyip serinlemediğidir. Vücudun verdiği işaretler iki kademelidir ve aradaki farkı bilmek hayat kurtarır. Sıcak bitkinliğinde bol terleme, halsizlik, baş dönmesi, bulantı, baş ağrısı ve soğuk-nemli bir cilt görülür; kişi serin bir yere alınır, kıyafeti gevşetilir, su verilir ve genellikle toparlanır. Sıcak çarpması ise acil bir tıbbi durumdur: cilt sıcaktır ve çoğu zaman terleme durmuştur, kişi şaşkın ve huzursuzdur, konuşması bozulur, bilinci kapanabilir. Bu tabloda beklenmez, hemen 112 aranır ve ambulans gelene kadar kişi gölgeye alınıp serinletilir.

Kaynak: MGM · WHO · AFAD

Afet çantası

Her maddede ne kadar ve neden yazıyor. Çanta karanlıkta bulunabilecek, kapıya yakın bir yerde durur.

Aile buluşma planı

Elle doldurun. Şebeke çöktüğünde plan telefonda değil, cepte işe yarar.

1. Evin hemen dışındaki buluşma noktası

   Örn. sokağın karşısındaki park girişi. Yangın gibi evi hemen terk ettiren durumlar için: herkes çıktı mı, burada anlaşılır.

2. Mahalle dışındaki buluşma noktası

   Eve dönülemezse burada buluşulur. Herkesin — çocuk dahil — yürüyerek gidebileceği ve adını bildiği bir yer seç.

3. Kayıtlı toplanma alanınız

   Haritadan kendi mahallendekini bul; adını ve varsa tabela kodunu yaz. Bir kez de yürüyerek git — kapalı geçit veya yıkık duvar planı bozar.

4. Şehir dışı irtibat kişisi (ad ve telefon)

   Afet bölgesindeki yerel hatlar kilitlenirken şehirlerarası arama bazen bağlanır. Herkes bu tek kişiyi arayıp durumunu bildirir, o da diğerlerine aktarır — birbirini arayan beş kişi şebekeyi kendisi tıkar.

5. Okul ve iş yeri planı

   Çocuk okuldan kime teslim edilir, okulun toplanma alanı neresi, iş yerinin tahliye noktası neresi? Okulun afet planını sormak velinin hakkı.

6. Gaz, su ve elektrik vanalarının yeri

   Evdeki herkes bilmeli ve kapatabilmeli. Gerekiyorsa anahtarın nerede durduğunu da yaz — anahtar aranırken geçen dakika pahalıdır.

7. Tıbbi notlar

   Kan grubu, alerji, sürekli ilaç, engel durumu. Bilinci kapalı birini tedavi edecek kişi bunu senden soramaz.

8. Evcil hayvan planı

   Evde kimse yokken kim alacak, hangi barınağa veya veterinere gidilecek.