Çığ
Yana kaç, tutun, düşersen yüzünün önünde boşluk aç.
Acil çağrı 112. Bu sayfa resmî uyarı değildir.
O anda ne yapılır
- Yana doğru kaç — Çığın akış hattından çık; aşağı kaçmak kütleyle yarışmak demektir.
- Sağlam bir şeye tutun — Kaya, kalın ağaç gövdesi — yüzeyde kalmak gömülmemek demektir.
- Kapıldıysan yüzeyde kalmaya çalış — Yüzme hareketiyle üstte kalmaya çalış, ağzını kapat ki kar dolmasın.
- Dururken yüzünün önünde boşluk aç — Kar durmadan hemen önce bir elini yüzünün önüne getirip hava boşluğu bırak, diğer elini yukarı uzat. Kar durunca beton gibi sertleşir; o andan sonra boşluk açamazsın.
- Enerji harcama, dinle — Gömüldüysen sürekli bağırma; sesi ancak yakınından duyarlar. Kurtarma sesini duyduğunda bağır.
Neredeysen ona göre
- Grupla gidiyorsan:
- Riskli yamaçtan teker teker geçilir; hepsi birden geçerse tek çığ herkesi alır.
- Kar transceiver'ın varsa:
- Çıkarken açık olduğunu kontrol et; gömülen kişide kapalı cihaz işe yaramaz.
Öncesinde
- Çığ uyarısı ve kar durumu raporunu çıkmadan önce oku; taze kar, ani ısınma ve rüzgârla taşınmış kar riski yükseltir.
- Kapalı ve işaretlenmiş çığ bölgelerine girme.
- Kışın çığ güzergâhındaki yolda park etme ve durma.
Sonrasında
- İkinci çığ riski nedeniyle bölgede kalma, yamacın altına girme.
- Gömülü kişide dakikalar kritiktir; 112'yi ara ve yerini işaretle.
Neden olur
Kar örtüsü tek parça değildir; her yağış, rüzgâr ve erime dönemi üst üste binen katmanlar bırakır. Katmanlardan biri zayıfsa — açık ve soğuk gecelerde oluşan gevşek kristaller bunun en bilinen örneğidir — üstüne binen yeni ve ağır kar sertleşerek bir levha hâline gelir ve alttaki zayıf katman bu yükü zar zor taşır. Rüzgâr yükü ayrıca eşitsiz dağıtır: karı tepenin rüzgâr alan yüzünden alıp arka yüzüne yığar ve orada kalın, gergin bir levha oluşturur. Zayıf katman koptuğunda üstündeki levha tek parça hâlinde kayar. Çığların büyük bölümü kendiliğinden değil, üzerine çıkan kişinin ağırlığıyla tetiklenir; en tehlikeli eğim aralığı otuz ile kırk beş derece arasıdır ve kayak ile tırmanış için tercih edilen eğimler tam olarak bu aralığa denk gelir.
Nasıl anlaşılır
Risk önce havadan okunur: son iki gün içinde düşen yoğun kar, güçlü rüzgâr, ani ısınma ya da kar üstüne yağan yağmur. Rüzgârın karı taşıdığı arazide sırtlarda oluşan saçaklar ve ayak altında boğuk ses veren sertleşmiş yüzeyler bunun görünür işaretidir. Kar örtüsünün kendisi de uyarır: basıldığında duyulan boğuk bir çökme sesi ve yüzeyde yanlara doğru koşan çatlaklar, zayıf katmanın ayağının altında çöktüğünü söyler; bu, bulunduğun yeri hemen terk etmeni gerektiren en net işarettir. Aynı yöne bakan ve aynı yükseklikteki bir yamaçta son günlerde inmiş çığ izi görüyorsan koşullar değişmemiş demektir. Resmî tarafta AFAD ve valilik çığ uyarıları ile MGM'nin kar ve rüzgâr tahminleri izlenir.
Türkiye'de
Çığ riski Doğu Anadolu'nun yüksek ve karla kaplı kesimlerinde yoğunlaşır; köy yolları ve dağ geçitleri en sık etkilenen yerlerdir.
Kaynaklar
- AFAD — Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
- MGM — Meteoroloji Genel Müdürlüğü
- EAWS — Avrupa Çığ Uyarı Servisleri Birliği